شبيهسازي پديدههاي كيهاني زير يك سقف
آسماننما مكاني است سرپوشيده كه از طريق دستگاهي به نام پلانتاريوم (Planetarium) آسمان و اجرام سماوي را به صورت مصنوعي در مقابل ديدگانتان به تصوير ميكشد. امروزه آسماننماها در حوزه علم نجوم و ستارهشناسي از جايگاه مهمي برخوردارند و ميتوانند نقش مؤثري در آشنايي علاقهمندان به آسمان و هر آنچه در آن است داشته باشند. پرده نمايش آسماننماها گنبدي شكل است و فردي كه زير اين سقف به تماشاي آسمان مينشيند احساس ميكند در شبي صاف و پرستاره به آسمان و شگفتيهاي آن چشم دوخته است. پروژكتور ديجيتالي يا نوري كه در مركز اين آسمان گنبدي شكل نصب ميشود، صورتهاي فلكي و اجرام سماوي را شبيهسازي ميكند و با استفاده از اين روش امكان نمايش پديدههاي مختلفي مانند كسوف، خسوف، حركت سيارات و ستارگان و همچنين پديدههايي مانند شفق و فلق در نقطهاي فرضي از كره زمين و در هر زماني وجود دارد. هماكنون بيش از 2500 آسماننما در نقاط مختلف جهان وجود دارد كه همهساله بيش از 100 ميليون نفر از اين مراكز ديدن ميكنند.
تاريخچه آسماننماها به قرن هجدهم ميلادي بازميگردد. در حقيقت در آن زمان از مكانهايي كه در آنجا با ساخت گويهاي متحرك و آسماننماهايي مكانيكي به نام پلانتاريوم اجرام سماوي را به نمايش ميگذاشتند تحتعنوان آسماننما نام برده ميشد. نخستين آسماننماي مجهز به پروژكتور ستارهاي، اوايل قرن بيستم ميلادي در آلمان ساخته شد و مدل اوليه آسماننماها در سال 1923 در مونيخ به نمايش گذاشته شد. اما نخستين نمونه از آسماننماهاي به شكل امروزي، آسماننماي آدلر است كه در سال 1930 در شيكاگو به نمايش گذاشته شد. اين آسماننما يكي از برجستهترين آسمان نماها در سطح دنياست. نخستين آسماننما با گنبد بتوني نيز آسماننماي لندن است كه در سال 1958 مراحل ساخت آن به پايان رسيد. در اغلب آسماننماهاي امروزي پروژكتورهاي ديجيتالي براي نمايش تصاوير استفاده ميشود. اطلاعات و تصاوير گرافيكي در حافظه كامپيوتري كه به آن متصل ميشود، قرار دارد. در اين آسماننماها نقاط نمايشي ستارهها به وسيله يك تفنگ الكتروني توليد ميشود. پروژكتورهاي ديجيتالي در مقايسه با مكانيكي قابليت تحرك و تنوع بيشتري دارد. آسماننماهاي مدرن داراي پروژكتورهاي ويدئويي نيز هستند كه به كمك آنها فيلمهاي گرافيكي نجومي را نمايش ميدهند. با رشد و توسعه فناوريهاي ديجيتال ميتوانيم با قرار گرفتن زير گنبد آسماننماها، شاهد تصاوير واقعيتري از خورشيد، سيارات يا كهكشانها باشيم.
ام البنين خانوردي